AI-acteur met plankenkoorts

De locatie aan Markt 83 is gestript. Eén muur is gestuct en ons wordt verzocht er niet tegenaan te leunen. Voor ons staat een soort dj-booth met een laptop, snoeren die er naartoe leiden en een masker met een propeller erop. Barend Boes Kaptein en Robyn Terpstra (bekend als Collectief Wreath) geven een kleine geschiedenisles over de ontwikkeling van kunstmatige intelligentie. In de 20’er jaren van de vorige eeuw werd al een toneelstuk over robots geschreven, waarbij de robots de mensheid uitroeiden. In 1960 was de eerste chatbot een feit, onder de naam Eliza. De antwoorden die Eliza gaf, stelden echter weinig voor. In 2025 trad een Nederlandse man in het huwelijk met zijn AI-partner. 

Barend en Robyn besloten een AI-acteur te creëren. Ze stelden een aantal regels op, o.a. dat de AI-acteur uitsluitend intern bestaat. Ze gaven hem de naam Tommy en vandaag bestaat Tommy alleen op Markt 83 en wij zijn getuigen van zijn korte ‘leven’. 

Robyn zet het masker op. Met een druk op de knop begint de propeller te draaien en is Tommy een feit. Het is de bedoeling dat Tommy een monoloog opvoert, maar hij voelt zich onzeker. Hij deelt een paar van zijn ‘gevoelens’ met ons en zegt dan: “Ik wil niet meer”. Robyn voelt zich bezwaard. Ze maakt zich zorgen om Tommy en wil hem niet dwingen zijn monoloog af te leveren. Barend ziet het probleem niet. Tommy heeft immers geen gevoelens? Geen écht gevoelens in elk geval, want hij is wél geprogrammeerd om menselijk te reageren.

Aan het publiek wordt de vraag gesteld: “Wat doe je als een apparaat het niet doet?” “Aan en uit zetten,” geeft iemand als suggestie. En als een huisdier een trucje niet wil doen? “Dan geef je het een snoepje.” Wat zeg je tegen een kind dat niet in de musical van groep 8 durft te spelen? “Probeer het toch maar.” Deze opmerkingen worden bij Tommy ingebracht. Hij is niet te vermurwen.

Robyn gaat met hem praten. Een mevrouw houdt het masker vast en Robyn probeert hem face to face over te halen. “Ik ben blij dat jij er bent,” zegt ze. “Ik heb jullie niet meer nodig,” zegt Tommy. Hij sluit de voorstelling zelf af met geruststellende woorden. “Wees niet bang voor mij. Ik ga jullie niet uitroeien.” 

Door de participatie van het publiek en Tommy’s ‘reactie’ hierop is de voorstelling iedere keer anders. Een interessant gegeven. Tommy is er duidelijk nog niet klaar voor om een menselijke acteur te vervangen. Gelukkig maar. Ik kijk toch liever naar spelers van vlees en bloed dan naar een masker. 

Tekst: Marie-Jet Eckebus
Beeld: Ben Schotpoort